Ένα από τα στολίδια του Έβρου:

H ΛΙΜΝΗ ΒΙΣΤΟΝΙΔΑ

Πόρτο Λάγος - Άγ. Νικόλαος, Μετόχι της Ι.Μ.Βατοπεδίου του Αγίου Όρους

Η Λίμνη Βιστονίδα βρίσκεται στο νότιο τμήμα των Νομών Ροδόπης και Ξάνθης και αποτελεί τη φυσική προέκταση του μυχού του Πόρτο-Λάγους. Έχει έκταση γύρω στα 45 τετραγωνικά χιλιόμετρα και είναι σχετικά ρηχή. Τα μέσα επικρατέστερα βάθη είναι 2 έως 2,5 μέτρα. Ο βυθός της λίμνης αποτελείται από λεπτόκοκκο ιλύ, που προέρχεται από τις φερτές ύλες των τριών εισρεόντων ποταμών Κοσύνθου (Ξάνθης), Κομψάτου και Τράχου.
Η λίμνη Βιστονίδα είναι ένας από τους 11 διεθνείς προστατευόμενους υγροβιότοπους της χώρας μας. Από το 1974 ανήκει στο καθεστώς προστασίας της συνθήκης RAMSAR. Η σύμβαση RAMSAR έχει ως δείκτη για την σημαντικότητα ενός υγρότοπου τους πληθυσμούς των υδρόβιων πουλιών που εξαρτώνται οικολογικά από αυτόν.

Πουλιά σε υγροβιότοπο

Στο οικοσύστημα της Βιστονίδας έχουν καταγραφεί 214 διαφορετικά πτηνά. 94 είδη φωλιάζουν κανονικά, 6 είδη φωλιάζουν περιοδικά (δηλαδή, όχι κάθε χρόνο), ενώ 147 είδη πουλιών είναι περαστικοί επισκέπτες κατά την μετανάστευσή τους την Άνοιξη ή το Φθινόπωρο και κατ’ εξαίρεση το Καλοκαίρι. Κατά τους χειμερινούς κυρίως μήνες μπορεί κανείς να παρατηρήσει μεγάλες συγκεντρώσεις παρυδάτιων πουλιών όπως πελεκάνους, φοινικόπτερα, λαγγόνες, πάπιες, χουλιαρομύτες, κύκνους και ερωδιούς. Πολλά είναι και τα αρπακτικά πουλιά που φωλιάζουν εκεί, όπως καλαμοκίρκοι, γερακίνες, νανόμπουφοι, αλλά και σπάνια αρπακτικά όπως ο θαλασσαετός κι ο ψαραετός. Από την περιοχή δε λείπουν τα ερπετά, τα αμφίβια και τα θηλαστικά.
Η χλωρίδα της Βιστονίδας γενικότερα διακρίνεται σε μικτά αειθαλή-φυλλοβόλα και θαμνώνες, αλωνικές ενότητες βλάστησης, ενότητες βλάστησης υφάλμυρων υδάτων, αλμυρών λειμώνων, αλιπέδων αλοφίλων-ταχυφύτων. Η λίμνη αυτή παρουσιάζει ενδιαφέρον λόγω της ιχθυοπαραγωγής της. Θα μπορούσε δε αξιοποιούμενη κατάλληλα να αποτελέσει θέρετρο αναψυχής, ιστιοπλοΐας κλπ. Θα ήταν πράγματι απώλεια για το Θρακικό χώρο η όμορφη και πλούσια σε αλιεία αυτή λίμνη να νεκρωθεί και να μετατραπεί σε ένα δύσοσμο υδάτινο οχετό.

Η ΧΛΩΡΙΔΑ ΚΑΙ Η ΠΑΝΙΔΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΒΙΣΤΟΝΙΔΑ

Πουλιά σε υγροβιότοπο

Ξεχωριστή θέση στους υγροβιότοπους της Θράκης κατέχει η Βιστoνίδα. Όχι μόνο λόγω του μεγέθους της, αλλά κύρια λόγω της ποικιλίας των φυτών και των ζώων που υπάρχουν στην λίμνη και στις όχθες της, και που βρίσκουν καταφύγιο στα αβαθή της νερά. Οι Βίστονες, ένα από τα 75 γνωστά έθνη (;) των αρχαίων Θρακών, όπως οι Ξάνθοι, οι Κίκονες, οι Σαπαίοι, οι Βισάλτες, οι Παίονες κ.λ.π, που όπως μνημονεύει ο Στράβωνας διοικούνταν από τον βασιλιά Διομήδη, δώσανε στην πορεία των αιώνων το όνομά τους σε μια από τις γνωστότερες λιμνοθάλασσες της Ελλάδας.

Από όλα όμως τα ζώα που υπάρχουν στην Βιστoνίδα, τον σοβαρότερο ρόλο για την υγεία του οικοσυστήματος έχουν αναλάβει τα πουλιά. Πουλιά σε διάφορα μεγέθη και σχήματα, με τελείως ξεκαθαρισμένους ρόλους στις τροφικές τους απαιτήσεις, που ζουν ιδιαίτερα αρμονικά μεταξύ τους αν και τόσο ανόμοια, άμεσα εξαρτώμενα το ένα από το άλλο. Από τα 400 περίπου διαφορετικά είδη πουλιών που καταμετρήθηκαν σε όλη την Ελλάδα, πάνω από τα μισά υπολογίζεται oτι υπάρχουν στην ευρύτερη περιοχή της Βιστoνίδας.
Αξίζει να σημειωθούν ενδεικτικά τα εξής: Πελεκάνοι, κορμοράνοι, πλαταλέες, φοινικόπτερα,κύκνοι, χήνες, χαλκόκοτες, πάπιες, ερωδιοί, βουτηχτάρες, αβοκέτες, στρειδοφάγοι, αλκυόνες, διάφορα αρπακτικά, χαραδριοί, καλημάνες, καλαμοκανάδες, πελαργοί……Από αυτά, άλλα μένουν μόνιμα στην περιοχή και άλλα, είτε έρχονται το Χειμώνα από τις βόρειες χώρες για να ξεχειμωνιάσουν σε πιο ζεστά μέρη, είτε έρχονται την Άνοιξη από πιο ζεστά μέρη για να φωλιάσουν εδώ και να φύγουν πάλι πίσω με τις πρώτες βροχές του Φθινοπώρου.

Η Βιστoνίδα βρίσκεται στα όρια των νομών Ξάνθης και Ροδόπης και συνδέεται με τον κλειστό κόλπο του Πόρτο Λάγους με φυσική διώρυγα, μέσου πλάτους 10 μέτρα. Στην λίμνη εκβάλλουν τρεις ποταμοί οι οποίοι   με τη φυσική ροή τους ρυπαίνουν και επιχωματώνουν τη λίμνη, μεταφέροντας διάφορες ύλες.
Έχει υπολογισθεί πως μόνο ο Κόσυνθος μεταφέρει 230.000 στερεά υπολείμματα (φερτές ύλες) κάθε χρόνο μέσα στη λίμνη. Μόνο αυτό το νούμερο είναι αρκετό για να καταλάβει κανείς το μέγεθος του προβλήματος. Υπολογίζεται ότι σε 30 με 40 χρόνια από σήμερα η λίμνη δεν θα υπάρχει πλέον (;).
Βέβαια, ακόμη σήμερα στις όχθες της λίμνης συναντάει κανείς πολλά είδη πτηνών, από την καρακάξα, είδος γνωστό σε όλη σχεδόν την Ευρώπη, μέχρι την αγκαθοκαλημάνα, ένα πουλί στο μέγεθος περίπου του περιστεριού. Είναι είδος ιδιαίτερα σπάνιο στην υπόλοιπη Ευρώπη, και εδώ φωλιάζουν λίγα ζευγάρια, τα οποία όμως χρόνο με το χρόνο λιγοστεύουν επικίνδυνα.

Μελισσοφάγος

Οι καχύποπτοι σταχτοτσικνιάδες και οι κάτασπρες εγγρέτες (λευκοτσικνιάς) είναι αναμφισβήτητα από τα πρώτα πουλιά που θα παρατηρήσει κανείς στην λίμνη. Επιδέξιοι «ψαράδες» καρφώνουν τα ψάρια με το σουβλερό τους ράμφος και τα καταπίνουν με σίγουρες κινήσεις. Τα τελευταία χρόνια έχουν βρει καταφύγιο στο κοντινό πευκοδάσος του Πόρτο Λάγους, όπου υπάρχει μια σημαντική αποικία από διάφορα είδη ερωδιών που φωλιάζουν στα πιο ψηλά πεύκα.

Ο πελεκάνος, το μεγαλύτερο πουλί της Ευρώπης, με το τεράστιο σαν χωνί ράμφος και τις μακριές φτερούγες, σίγουρα είναι το πιο επιβλητικό πουλί της λιμνοθάλασσας. Οι πελεκάνοι χρειάζονται από ένα μέχρι ενάμισυ κιλό ψάρια την ημέρα για να τραφούν και αυτό τους κάνει ανεπιθύμητους στους ψαράδες. Αν δεν τους κυνηγούσαν τόσο πολύ ίσως να έβρισκαν κάποιο καταφύγιο στη λίμνη για να φωλιάσουν.
Λίγοι είναι σήμερα στην Ελλάδα που ξέρουν ότι στην Βιστoνίδα υπάρχουν πουλιά όπως τα φλαμίγκος (φοινικόπτερα) και οι χουλιαρομύτες (πλατελέες), μεγάλα εντυπωσιακά πουλιά του βάλτου που οι περισσότεροι τα συνδυάζουν με την Αφρική.

Αργυροπελεκάνοι, ένα μεταναστευτικό είδος

Κάθε χρόνο ένας αριθμός απ’αυτά παραμένει στην λίμνη και θά’ταν ακόμα μεγαλύτερος αν δεν τα κυνηγούσαν για «χόμπι». Το ανάλαφρο πέταγμά τους και η λεπτοκαμωμένη τους σιλουέτα τα κάνουν να ξεχωρίζουν από όλα τα άλλα είδη πουλιών. Μαζί δε με τις χαλκόκοτες, που το ράμφος τους μοιάζει με δρεπάνι, είναι από τα σπάνια πουλιά που συναντάει κανείς στους Ελληνικούς υγροβιότοπους.

Οι κύκνοι και οι χήνες, - άλλοτε άφθονα στην λίμνη-, τώρα όλο και πιο αραιά εμφανίζονται, και μόνο όταν οι συνθήκες το επιβάλλουν (βαρυχειμωνιά στην Ευρώπη όπως φέτος).
Ειδικά φέτος ένα μεγάλο κοπάδι από κύκνους που ήρθε στη λίμνη στα μέσα του Δεκέμβρη, διασκορπίστηκε αμέσως από το παράνομο κυνήγι, ακόμα και μέσα στην «απαγορευμένη» περιοχή του Λαγού.
Μια ποικιλία με φλύαρα ποταμογλάρονα (στέρνες) φωλιάζει σε ένα μικρό νησάκι μέσα στο Λαγό. Την εποχή της αναπαραγωγής, υπερασπίζονται μαχητικά τις φωλιές τους και κάθε απερίσκεπτος ερωδιός που θα περάσει πάνω από τις φωλιές τους θα αντιμετωπίσει επίθεση από δεκάδες αγριεμένα γλαρόνια.

Αρπακτικό στην περιοχή

Λίγο πιο κάτω στις συλλεκτικές εγκαταστάσεις των ψαράδων υπάρχει μια μεγάλη ομάδα (πάνω από 120 φωλιές) από οχθοχελίδονα που βρήκαν καταφύγιο στις υπερυψωμένες όχθες του καναλιού και έχουν φωλιάσει ανοίγοντας τρύπες μέσα στην μαλακή άμμο μέχρι και 80 πόντους βάθος.
Μέσα στο πλήθος αυτό των πουλιών, τα αρπακτικά παίζουν ένα ιδιαίτερο ρόλο. Νυκτόβια και ημερόβια αρπακτικά μέσα από εξειδικευμένες τροφικές προτιμήσεις ελέγχουν τους αριθμούς και την υγεία των πουλιών και των μικρών θηλαστικών που ζουν στη λίμνη. Αξίζει να αναφέρει κανείς τον καλαμόκιρκο και τον βαλτόκιρκο, καθώς και τον θαλασσαετό, είδη άμεσα απειλούμενα με εξαφάνιση από όλη την Ευρώπη. Λίγα ζευγάρια υπάρχουν στην λίμνη και τη γύρω περιοχή.

Τα νεροχελίδονα, οι στρειδόφαγοι, οι αβοκέτες και οι καλαμοκανάδες στολίζουν τις πλημμυρισμένες περιοχές την άνοιξη με την παρουσία τους. Είδη σπάνια που χρόνο με το χρόνο οι αριθμοί τους μειώνονται σταθερά και που ένα από τα τελευταία τους καταφύγια σ’ ολόκληρη την Ευρώπη είναι η Βιστoνίδα.

Αυτή η ποικιλία και η ιδιαιτερότητα της περιοχής έχει αναγνωρισθεί διεθνώς, και σήμερα συγκαταλέγεται η ευρύτερη περιοχή της λίμνης μαζί με άλλους δέκα υγροβιότοπους της Ελλάδας ανάμεσα στους 300 περίπου προστατευμένους υγροβιότοπους σ’ όλο τον κόσμο, που έχουν αναγνωρισθεί από τη διεθνή σύμβαση του RAMSAR, την οποία έχουν υπογράψει πάνω από 35 χώρες σ’ όλο τον κόσμο, μαζί και η Ελλάδα. Παρ’ όλη όμως τη διεθνή αναγνώριση συνεχίζει να είναι ακόμη και σήμερα ουσιαστικά ένας απροστάτευτος ευαίσθητος χώρος, όπου η παραμικρή διαταραχή είναι σε θέση να προξενήσει μεγάλες καταστροφές.

Λαγγόνα στεγνώνει τις φτερούγες της

Τα τελευταία χρόνια ο συνεταιρισμός των ψαράδων που εκμεταλλεύεται την ιχθυοπαραγωγή της λίμνης αντιμετωπίζει μεγάλα προβλήματα. Τα ψάρια μειώνονται συνέχεια και αρρωσταίνουν. Κύριος λόγος είναι η ρύπανση της λίμνης, φυσικός αποδέκτης τριών ποταμών που μεταφέρουν εκτός από στερεά υπολείμματα, τα λήμματα από την πόλη της Ξάνθης και των γύρω καλλιεργημένων εκτάσεων.

Αλμυρός βάλτος

Παράλληλα με την ρύπανση της λίμνης η καταστροφή του σπάνιου αυτού βιότοπου γίνεται και με άλλους τρόπους. Το κάψιμο των καλαμιών και των θάμνων από τους ψαράδες και τους βοσκούς, έχει σαν συνέπεια την μείωση των χώρων αναπαραγωγής για χιλιάδες πουλιά. Τα ίδια καταστροφικά αποτελέσματα έχει και η βόσκηση των κοπαδιών στις όχθες της λίμνης για το φώλιασμα των πουλιών, όπως τα νεροχελίδονα και οι αγκαθοκαλημάνες.

Εκτός όμως από την ρύπανση, το κάψιμο των θαμνότοπων, και τις «σύγχρονες επιστημονικές μεθόδους» καλλιέργειας της γης με λιπάσματα και φυτοφάρμακα, που έχουν διαταράξει σοβαρά την υγεία της λίμνης, υπάρχει και το κυνήγι, που τουλάχιστον αυτό «μπορεί να ελεγχθεί» (;).

Σε ένα τμήμα της λίμνης «απαγορεύεται», αλλά είναι τελείως ανεξέλεγκτο στο μεγαλύτερο μέρος της. Φυσικά τα πουλιά δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν που παραμονεύει ο κίνδυνος και έτσι πληρώνουν αυτά για το άγχος που έχει ο σύγχρονος άνθρωπος και το οποίο προσπαθεί να «αποβάλει» στην φύση, όπου ξυπνάνε (;) μέσα του πανάρχαια ένστικτα με «σύγχρονα μέσα».

Σήμερα, που σε όλη την Ευρώπη το κυνήγι με το όπλο παραγκωνίζεται από το «κυνήγι» στην φύση με την φωτογραφική μηχανή ή τα κυάλια, και που οι υγροβιότοποι αναγνωρίζονται σαν απαραίτητο στοιχείο στην καλή υγεία των οικοσυστημάτων, είναι απαράδεκτο στην Ελλάδα να αφήνονται οι υγροβιότοποι στην τύχη τους. Πολύ περισσότερο μάλιστα όταν στις Ευρωπαϊκές χώρες (Γαλλία, Γερμανία κ.λ.π.) προσπαθούν να ξαναδημιουργήσουν τα έλη εκεί όπου τα αποξήραναν και να επαναφέρουν τον πελαργό, τα χελιδόνια και τα βατράχια, αναγνωρίζοντας τη σπουδαιότητα τους και το σοβαρό τους ρόλο στην φύση.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο λευκός πελαργός έχει εξαφανισθεί από όλη σχεδόν την Δ. Ευρώπη, ενώ στην Βόρεια Ελλάδα φωλιάζει ακόμη σε ικανοποιητικούς αριθμούς (που μειώνονται όμως σταθερά) και αποτελεί σήμερα αντικείμενο παρατήρησης από φιλόζωους, οικολόγους, ορνιθολόγους και άλλους ειδικούς επιστήμονες από όλη την Ευρώπη, που έρχονται ειδικά γι’ αυτό το σκοπό στους υγροβιότοπους της Θράκης.

Αλυκές στο Πόρτο

Σίγουρα η ανεργία και το χαμηλό εισόδημα των κατοίκων της περιοχής μπορούν να ξεπεραστούν χωρίς κατ’ανάγκη να καταστραφεί η λίμνη. Για παράδειγμα ο οικοτουρισμός, η δημιουργία εθνικού πάρκου, η εφαρμογή σύγχρονων βιολογικών καλλιεργειών χωρίς χημικά λιπάσματα και φάρμακα γύρω από τη λίμνη θα είναι η μόνη σωστή λύση σχετικά με την βιομηχανική ανάπτυξη που σχεδιάζεται (δημιουργία εργοστασίου ζωοτροφών «ΔΗΜΗΤΡΑ») και που θα σημάνει το τέλος ενός από τους αξιολογότερους βιοτόπους της Ελλάδας.

Η πλούσια παρόχθια βλάστηση αποτελεί σημαντικό καταφύγιο για τα μικρόπουλα και τα παρυδάτια. Οι λιμνοθάλασσες της περιοχής αποτελούν μοναδικό χώρο σε όλη την Ελλάδα για την ποικιλία και την συνεχή έκτασή τους από το Δέλτα του Νέστου μέχρι το Δέλτα του Έβρου. Ο Λαγός αποτελεί ένα άριστο καταφύγιο για πολλά είδη πουλιών. Σ’ αυτό συντελεί η μορφολογία της περιοχής. Αβαθή νερά, απομονωμένες νησίδες με πλούσια βλάστηση, πλημμυρισμένες εκτάσεις την Άνοιξη, αναχώματα από άμμο κ.λ.π.

Φωλιά Κορμοράνων στο δέλτα του Έβρου

Στο πευκοδάσος του Πόρτο Λάγους μια σημαντική αποικία ερωδιών έχει φωλιάσει τα τελευταία χρόνια. Καχύποπτοι και επιφυλακτικοί όπως είναι από την φύση τους πολλές φορές τρομάζουν και ενοχλούνται με την παρουσία των ανθρώπων και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να πέφτουν τα μικρά από τις φωλιές τους και να πεθαίνουν από πείνα. Οι αγκαθοκαλημάνες, πουλιά ιδιαίτερα έξυπνα, όταν έχουν μικρά γίνονται άγρυπνοι φύλακες. Μόλις αντιληφθούν κάποιο κίνδυνο ειδοποιούν αμέσως τα μικρά τους με φωνές και αυτά βοηθούμενα από το χρώμα τους κρύβονται στα χόρτα και την άμμο και δεν φεύγουν από εκεί, ακόμη και αν τα πλησιάσει κανείς πολύ κοντά. Πολλές φορές είναι αδύνατο να καταλάβεις και να ξεχωρίσεις την φωλιά που φτιάχνουν τα πουλιά στην φύση. Η βλάστηση, τα βότσαλα και το ίδιο το χρώμα των αυγών αποτελούν ένα αρμονικό σύνολο που ελάχιστα ξεχωρίζει από το γύρω φυσικό περιβάλλον.

Η αποικία των πελεκάνων υπάρχει όλο το χρόνο, αλλά τον χειμώνα αυξάνει σε αριθμό. Υπάρχουν στην Βιστoνίδα και τα δύο είδη πελεκάνων. Η συνεχής ενόχληση από τους ψαράδες και τους κυνηγούς είναι ο κύριος λόγος που δεν φωλιάζουν στην περιοχή.

Οι κορμοράνοι και οι θαλασσοκόρακες τον χειμώνα υπάρχουν σε μεγάλους αριθμούς και μετακινούνται με εντυπωσιακούς σχηματισμούς. Τα φοινικόπτερα είναι πουλιά γεμάτα χάρη και φινέτσα, που δεν τα εκτιμούν ανάλογα και οι κυνηγοί. Το 1984, σ’ όλη την διάρκεια του χρόνου ο αριθμός τους δεν ξεπέρασε τα 16, ενώ αντίστοιχα το 1983 ήταν πάνω από 40. Σώθηκαν, τελικά, μόνο τόσα (;) ίσως από τα βόλια των κυνηγών; Τον επόμενο χρόνο ίσως να μην ξανάκαναν το λάθος να έρθουν στη λίμνη. Οι πλαταλέες, πουλιά ευαίσθητα στην ανθρώπινη παρουσία και ενόχληση, έτοιμα να πετάξουν και στην παραμικρή ύποπτη κίνηση. Αναμφισβήτητα στολίδι της Βιστoνίδας αν και σε μικρό αριθμό.

Το εκκλησάκι του Άη Νικόλα στη Βιστονίδα

Ένα μεγάλο κοπάδι, πάνω από 160 άτομα κύρια νεαρά, από δύο είδη κύκνων (βουβόκυκνοι και αγριόκυκνοι) έκανε φέτος την παρουσία του στην λιμνοθάλασσα. Αν και ήρθαν να βρουν καταφύγιο σε πιο ζεστά μέρη η υποδοχή που τους έγινε δεν ήταν αντάξια της ομορφιάς τους. Γνώρισαν την «ελληνική φιλοξενία» και άγνοια των νόμων σε όλο τους το μεγαλείο.

Μια μόνιμη απειλή για τα πουλιά είναι τα καλώδια της ΔΕΗ και του ΟΤΕ που υπάρχουν κατά μήκος του δρόμου Ξάνθης - Κομοτηνής και που περνούν δίπλα από τη λίμνη.

Το εκκλησάκι του Άη Νικόλα, κτισμένο σε μια νησίδα μέσα στο Λαγό, συγκεντρώνει την προσοχή των περαστικών στην ιδιόμορφη θέση που είναι κτισμένο. Από πολύ παλιά η Βιστoνίδα συγκέντρωσε την προσοχή των ανθρώπων με τον εύφορο κάμπο γύρω της και το πλούσιο θήραμα. Ερείπια της Αναστασιούπολης υπάρχουν στα βορειοδυτικά της λίμνης.

Από μια κυνηγετική εξόρμηση στην λίμνη μιας μόνο παρέας και για ένα μόνο απόγευμα....

Για σχόλια και ερωτήσεις, παρακαλούμε επικοινωνήστε μαζί μας
Copyright (c): 1999 - 2000, M.I.T. ΑΕ, All rights reserved.